Yazı Detayı
13 Mayıs 2016 - Cuma 10:23 Bu yazı 924 kez okundu
 
MELA AHMED CİZÎRΒNİN DİLİ
S. Ahmet KAYA
seyyidak@hotmail.com
 
 

Dil insanla birlikte var olan bir iletişim ve unsiyet aracıdır. İnsanların çoğalarak ve ayrışarak coğrafyalara dağılmaları ile beraber, dil de tıpkı insan grupları (Hint-Avrupa, Ural-Altay, Hami-sami…) gibi çoğalarak her kavmin, her milletin konuşup anlaştığı birer araç haline geldi. Başka şekilde söylersek, ayrışan her insan topluluğun kendine özgü bir dili yaratıldı. Giderek bu, bir aidiyet unsuru haline geldi.

Arap-Arapça, İngiliz-İngilizce, Rus-Rusça, Türk-Türkçe gibi... Hiçbir millet, kendi dilinden başka bir dil ile konuşma gereğini duymadı; aksine bunu bir aşağılanma ve hakaret olarak kabul etti. Yabancı bir yerde kendi dilini konuşanın aidiyetinin belirlenmesi de bunun sonucudur denebilir. Her dil kendi kavminin temel özelliklerini yansıtmasından dolayı, bir 'bilinç' vasıtası olarak görmekte mümkün.

Evet, dil bir aidiyet unsurdur. Kimin nerede ve nasıl durduğunu belirleyen bilinç-varlık sebebi. Hatta hayatta nasıl yaşamasını gerektirdiğini belirleyen bir unsurdur dil…

Dil-Bilinç-Aidiyet üçgeninde Kürtçe'nin yerini tespit etmeye kalktığımızda, Kürtçe adına ve dolayısıyla Kürt Aidiyetliği adına, ne yazık ki söyleyecek fazla bir şey bulamıyoruz. Çünkü çoğu Kürt aydınlar, bugüne kadar kendi eserlerini hakim olan dil ile verdiklerinden olsa gerek, Kürtçe köylü-avamın konuştuğu dil olma özelliğinden öteye gidememiştir. Ve bu, sanki Kürtçe'yle eserler verilemez kanaatinin oluşmasına da zemin hazırlıyor gibi kabul edilmiş bu güne kadar.

Oysa Kürtçe'ye vakıf olanlar bilirler ki, Kürtçe de en az bir İngilizce gibi, Farsça gibi her konuda eserin yaratılmasında kullanılabilir. Oldukça zengin bir kelime arşivi ve yeni kelimelerin yaratılmasında özellikli bir yapısı olan Kürtçe; İngilizce, Farsça, Arapça gibi dillerden geri kalmadığını/ kalmayacağını herkesin bilmesi gerekir.

Kürtçe, ister hakim bir dil olarak devlet dili olsun, isterse özgür konuşulan bir dil olsun; her dönemde ve her yerde en güzel eserlerin yaratılmasında kullanılabileceğini belirtmek gerekir.

Bu bağlamda, Ahmed-i Hani gibi meselenin farkında olan Kürt sanatçılardan biri olan Mela Ahmed Cizirî de bir aidiyet bilinci içerisinde, anadili Kürtçe'yle de çok özgün ve kaliteli eserler verilebileceğini Divan'ı ile ortaya koymuştur. Bütün Kürtler (dolayısıyla dile saygısı olan herkes), bu davranışından dolayı Mela Ahmed Cizirî'yi saygıyla anmalıdır.

Mela Ahmed Cizirî, Kürt Edebiyatı'nda oldukça bilinen ve sevilen bir şair. Hem aydın yönüyle hem de halktan biri olması yönüyle her kesim tarafından anlaşılmakta ve bilinmektedir. Bu yönüyle olmalıdır ki Mela'nın şiirleri geleneksel Kürdistan Medreselerinde yüzyıllarca (hatta günümüzde bile) öğrenciler tarafından ders niteliğinde okunmuş ve ezberlenmiş; kuşaktan kuşağa bir gelenek anlayışı içinde aktarılmıştır.

Bu bakımdan herkeste Mela'dan bir esinti mutlaka vardır. Herkes tarafından benimsenmesi, sevilmesi, içselleştirilmesi de O'nun bilgeliği ve görüşleri ile beraber şiirlerinde kullandığı dilin sadeliği ve Kürt şiir geleneğini Kürtçe'nin lehçelerinden Kurmanci ve özellikle de Botan şivesi ile yazdığından kaynaklandığını söyleyebiliriz. Şiirlerini Kurmanci ile yazmıştır ama Kürtçe'nin bütün lehçelerini çok iyi biliyordu. Şiirlerinde yer yer bu lehçelerden izler görülmektedir.

Kurmançi lehçesinin ve Botan şivesinin özellikle seçilmesinin tesadüfi olmadığını, Botan bölgesinin hem iktisadi, ticari ve sosyal açıdan, hem de ilim ve edebiyat açısından çok önemli bir merkezde yer aolmasından kaynaklanmaktadır. Bu yüzden Aliy-i Hariri, Mela Cizirî ve Fakiy-i Tayran gibi Kürt edip ve şairleri de Botan Kurtmançîsinin müşterek şiir ve edebiyat dili olmasını istemişlerdir.* Buradan hareketle Mela Ahmet Cizirî, şiirlerini Kurmançi'nin Botan şivresiyle yazmıştır.

Osmanlı döneminde yaşayan bütün şairler gibi Kürt şairleri de eserlerini Farsça Osmanlıca veya Arapça vermelerine rağmen O, Divan Edebiyatı'nın geleneksel anlayışına sadık kalarak bütün eserlerini Kürt Dili üzerine bina etmiştir.

Divan Edebiyatı şairleri özellikle Farsça ve yeni bir medeniyet dili olan Osmanlıca'nın çekiciliğine kapılarak eserler verirken, O bu çekiciliğe kapılmadan anadili olan Kürtçe'yle de çok iyi şiirler/eserler yazılabileceği düşüncesinden yola çıkarak geleneksel bir Divan tertip etmiştir.

O'nun gelecek kuşaklar tarafından sevilmesi ve benimsenmesinin sırrı da bu olsa gerek. Sanatının büyük olmasının sırrı da herhalde O'nun içten, samimi ve kendi köklerine olan sadakatinde yatıyor olsa gerek...

Zaten bir sanatçının evrenselliği de her şeyden önce kendi köklerine yönelmesiyle ancak gerçekleşebilirdi ve O da öyle yaparak, ulusal kimliği oluşturan öğelerin başında gelen kendi diline yönelmişti. Sanat, düşünce, inanç, bilim gibi konuları Kürtçe'yle ifade etmeyi yemek, içmek gibi zorunlu bir uğraş gibi görüyordu. Şiirlerini Kürt Diliyle yazmasından öte, şiirlerinde Kürt folklorunu oluşturan Kürtçe atasözü ve deymlere de yer vermiştir.

Mela Ahmed Cizirî'nin Kürtçe'nin bütün şivelerine hâkim bir şair olduğunu söyledik. Şiirlerinde Kürtçe'nin bütün lehçelerinden izler bulmak mümkün. Yanı sıra Arapça Farsça ve Türkçe'yi de çok iyi derecede bilmektedir. Bazı şiirlerinde bu dillere ait kelimelere rastlanmaktadır.

Bu şekilde bu dillere ait kelime kavram ve mazmunları kullanarak adı anılan dillere ne kadar vakıf olduğunu ve saygı duyduğunu da görmüş oluyoruz. Şiirlerinde bu dillere ait öğeleri kullanması O'nun evrensel bir şair olduğunu da gösteriyor...

* Mamoste Qedrî. Werger û Şîroveya Dîwana Melayê Cizîrî. War. Hejmar: 15 Bihar 2004

 
Etiketler: MELA, AHMED, CİZÎRΒNİN, DİLİ
Yorumlar
Bizim Gazete
Ulusal Gazeteler
Yazarlar
Alıntı Yazarlar
Şanlıurfa
Çok Bulutlu
Güncelleme: 24.05.2018
Bugün
22° - 35°
Cuma
21° - 34°
Cumartesi
19° - 34°
Şanlıurfa

Güncelleme: 24.05.2018
İmsak
03:22
Sabah
05:04
Öğle
12:29
İkindi
16:17
Akşam
19:42
Yatsı
21:14
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
Arşiv Arama
Modül 1

Bu modül kullanıcı tarafından yönetilir, ister kod girilir ister iframe ile içerik çekilir. Toplamda kullanıcı 5 modül ekleme hakkına sahiptir, bu modül dahil tüm sağdaki modüller manuel olarak sıralanabilir.

Haber Yazılımı