Yazı Detayı
01 Kasım 2019 - Cuma 09:17 Bu yazı 460 kez okundu
 
MAHALLE ve GÜVEN
S. Ahmet KAYA
seyyidak@hotmail.com
 
 

Osmanlı Dönemi'nde ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında bilinçli bir mahalle örgütlenmesi mefhumundan söz edilebilirdi. Ama Cumhuriyetle ve yozlaşan kentsel ilişkilerle birlikte, üretim ve tüketim faaliyetleri, sosyal/siyasal baskılar, modern şehrin karmaşık yapısı gibi çağımıza özgü problemler,  bu mefhumu neredeyse ortadan kaldırdı. Mahallelilik bilincinin temel altyapısını/dinamiğini oluşturan Ruhun, bilinçli bir şekilde seküler aklın gerisine düşürülmesi girişimleri de mahalleli bilincini insanımızın gündeminden büsbütün çıkardı, onun yerine karşılıklı çıkara dayalı bir sistemi yerleştirdi: Kapitalizm…

Kapitalizm, insanın sahip olduğu erdemleri gündemden çıkararak mahalle mefhumunu da ortadan kaldırmıştır. Şehir mefhumu içerisinde etkinliğini günden güne yitiren bir kentsel örgütlenme birimi olarak Mahalle, bu durumda, "küçük ve özel ilişkilerin gelişigüzel şekillendiği bir mekân olarak öne çıkmış; öte yandan tüm şehirlinin kendini ifade edebileceği kamusal bir alan niteliğinden de uzaklaşmış oluyor.

Toplumun her kademesinde meydana gelen keskin değişim ve dönüşümler, gerek insanımızın ve gerekse yöneticilerin önüne yeni ve derin sorunları da koymuştur.  Köyden kente, kentten kente (hatta ülkeden ülkeye) yapılan ekonomik, sosyal, siyasal veya başka nedenlerden ötürü gerçekleşen göçler, beraberinde çok kültürlü ve sınıfsal bir sosyal ayrışmayı da getirdi.

Şehir mefhumu içerisinde meydana gelen bu ayrışma, 'yabancılaşma' sürecini de hızlandırdı. Bu süreç ile birlikte doğal olarak ortaya çıkan yabancılaşma karşısında, şehirliyi bir arada tutma girişimleri de düşünüldü ve hızlandı. Dernekleşme, cemaatleşme, okul-aile birlikleri gibi girişimler/gruplaşmalar, bunun sonucunda ortaya çıkan özgün çarelerdir. 

Bu konuda yapılacak her tür girişimi desteklemenin, giderek artan kentsel ilişkiler içinde yabancılaşan insanımızın tekrar kendi köklerine, sıcak mahalle ilişkilerine dönmesi, mahalle biriminden yola çıkarak topyekûn kentsel örgütlenme sıcaklığını oluşturabiliriz.

Mahallelilik bilincinin geri gelmesiyle, kentsel örgütlenme içerisinde kendi değerlerine yabancılaşan insanımızın yeniden dirilişi sağlanabilir mi? Bu sorunun cevabını uzakta aramaya gerek yok. Elimizin altındaki -hemen uzansak yakalayabileceğimiz kadar yakın olan- kaynaklar, tarihi geçmişimiz, sanırım bu sorunun cevabını en kestirme yolundan verecektir.

 Mahalle, şehrin küçük bir prototipidir. İnsan ilişkilerine şekil veren, sosyal ve ahlaki ilişkilerin insan merkezli bir düzene sokulduğu yerlerdir. Bu anlamda, şehrin yaşanabilirliği ve sürdürülebilirliğinin sağlanmasında önayak olan mahalle mefhumu, şehrin en küçük birimi olarak kendine özgü refleksleri olan, sosyal farklılıkları olsa da doğal örgütlenmesi gelişkin mekânsal-demokratik bir kurumdur.  Bu yönüyle mahalle, içinde yaşayan insanlara güven ve huzur veren özelliklere sahip olmakla birlikte, eğiten-yönlendiren-kaynaştıran dinamikleri de içinde barındırmaktadır. Mahallenin bu fonksiyonel yapısı, bireylerin demokratik çerçeve içerisinde eğitim-öğretim gibi bir örgütlenme biçimini geliştirmesi, toplumun değer yargılarının biçimlenmesinde de başat olmaktadır. 

"İnsanlar arası ilişkinin ilk ve en alt düzeydeki biçimi, bireysel savunma insiyakıdır. Kendini tehlikeye karşı korumada bir sonraki aşama ise kendini koruma için bir başkası ile beraber hareket etmeyi gerekli kılan davranıştır."  Bu cümleden olmak üzere, şehir olgusu içinde konumlanan insan ilişkileri, daha özeldir ve daha anlamlıdır. Mahallenin sağladığı bu sıcak ilişki ortamı, insana sonsuz güven ve huzur verir.

Osmanlı'daki mahalle olgusuna uzanan tartışmalarda, yeni bir demokrasi arayışı içinde siyasal, toplumsal ve mekânsal boyutta çözüm arayışları sürmektedir. Çünkü şehir yaşamı içinde her açıdan yaşanabilir ve sürdürülebilir bir ilk örnek olarak mahalle birimini, Osmanlı'daki yapısıyla günümüzde yaşatma imkânlarını aramak gerekir. Osmanlı'da mahalle nasıldı ve işlevi neydi? Kısaca özetlersek;

Osmanlı'da mahalle, bir anlamda geniş bir aileyi sembolize ediyordu denebilir… Zengini, fakiri, çocuğu, yaşlısı, delisi, manavı, kasabı, imamı, bekçisi gibi hayatın içinde olan mücerret ifadeler, Osmanlı'nın zengin kültürüne dayanmaktadır.  Ailenin içinde yer alan bu ifadeler, derin bir kültürün yansıması olarak şüphesiz mahalle sakinlerini her açıdan yüksek bir donanımla organize ederek, insanları ortak bir payda etrafında toplayabiliyordu. Bu durum sonsuz bir güven ve huzur ortamı sağlıyordu. 

Günümüzde olmayan ama gerek Osmanlı döneminde ve gerekse Cumhuriyetin ilk yıllarının Türkiye'sinin şehirlerinde, bir mahalleden başka bir mahalleye taşınan/yerleşen veya mahalleye yeni gelen bir insana; mahalleli tarafından "Hangi mahalledensin?" diye bir soru yöneltilirdi.  Bu sorgulama güven amacı taşıyan bir sorgulama biçimi olarak algılanabildiği gibi, bütün mahallelinin birbirini tanıdığı ve bir yabancının hemen fark edilebileceği gibi, mahalleli arasında derin bir birlik ruhunun oluştuğunu da gösteriyordu. Bu, çok önemlidir.

Bu güven ve huzur ortamının sağlanmasında mahalle camiinin imamı başroldeydi. Ki imam aynı zamanda bir eğitici olduğu için bugün bu görevi okul idarecileri sürdürebilir. Camideki görevinin yanında mahallenin asayişini ve ihtiyaçlarını da karşılamakla görevliydi. Cami, cemaat, imam, bakkal, kasap gibi kavramlar, mahalle içinde daha sıcak ilişkilerin doğmasına zemin hazırladığı için, tanışmaya, kaynaşmaya hatta birlikte hareket etmeye de zemin hazırlıyordu. 

Mahalleyi oluşturan yapı taşlarından biri eksildiğinde, mahalle mefhumu içinde hemen karşılığını bulur ve tedavi edilmesine başlanırdı. Mekânsal ve demokratik olarak şehri yaşanabilir ve sürdürülebilir kılmaya uğraşan yetkililerin/toplum bilimcilerinin Osmanlı örneğine bakmalarında fayda vardır.

 
Etiketler: MAHALLE, ve, GÜVEN,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
24 Şubat 2020
ZİHNİYET KARMAŞIKLIĞI…
40 Okunma.
21 Şubat 2020
URFA’NIN KURTULUŞ ROMANI
105 Okunma.
14 Şubat 2020
GÖLGE VE GÜNEŞ
196 Okunma.
07 Şubat 2020
İNSAN…
182 Okunma.
31 Ocak 2020
OKUMAK YA DA ANLAMAK
142 Okunma.
10 Ocak 2020
MEHMET AKİF İNAN’IN ARDINDAN
185 Okunma.
03 Ocak 2020
YAŞAYIP GÖRDÜKÇE VESİLESİYLE
206 Okunma.
30 Aralık 2019
MEHMET AKİF ERSOY VE MİLLİ MÜCADELE
150 Okunma.
06 Aralık 2019
ŞANLIURFA 3. ULUSAL KİTAP FUARI
285 Okunma.
29 Kasım 2019
ŞEHRİN REFLEKSLERİNİ ÖĞRENMEK
352 Okunma.
22 Kasım 2019
FOLKLOR VE İBRAHİM
261 Okunma.
21 Kasım 2019
KAÇMAK…
154 Okunma.
18 Kasım 2019
GÜNEŞİN ALTINDA ÇOK ŞEY OLUYOR
158 Okunma.
15 Kasım 2019
AHLAK VE HUKUK
175 Okunma.
25 Ekim 2019
HARRAN EKOLÜ (Devam)
364 Okunma.
18 Ekim 2019
HARRAN EKOLÜ, HARRAN DERGİSİ…
566 Okunma.
13 Eylül 2019
YANGIN YERİ
683 Okunma.
06 Eylül 2019
ŞEHİR ve İNSAN EĞİTİMİ
588 Okunma.
30 Ağustos 2019
KENDİNİ TANIMAYAN ŞEHİR… URFA II
463 Okunma.
28 Ağustos 2019
ŞEHİR VE KİMLİK
259 Okunma.
26 Temmuz 2019
KENDİNİ TANIMAYAN ŞEHİR… URFA -I-
412 Okunma.
12 Temmuz 2019
TEMMUZ ATEŞİ
438 Okunma.
09 Temmuz 2019
SAVAŞ VE UÇURTMA
317 Okunma.
05 Temmuz 2019
SİYASET ÜZERİNE YAZMAK…. MI?
375 Okunma.
02 Temmuz 2019
BİR ŞEHİR ELEŞTİRİSİ YAPMAK
313 Okunma.
28 Haziran 2019
ŞEHİR VE ŞEHİRLİ…
340 Okunma.
21 Haziran 2019
MURSİ’NİN ŞEHADETİ DOLAYISIYLA…
400 Okunma.
14 Haziran 2019
SURİYELER… YA DA ENSAR - MUHACİR İLİŞKİSİ
433 Okunma.
31 Mayıs 2019
TÜRKÜ DİNLEME TEMRİNLERİ
529 Okunma.
28 Mayıs 2019
KUDÜS… EY KUDÜS!
355 Okunma.
24 Mayıs 2019
İBRAHİM’İN MEDİNE’Sİ
425 Okunma.
17 Mayıs 2019
KAPİTALİZMİN ŞEHİRLERİ
359 Okunma.
10 Mayıs 2019
SÖZÜ YOLA KOYMAK VESİLESİYLE
657 Okunma.
03 Mayıs 2019
İBRAHİM’İN DİNİNDEN OLMAK NASIL OLMAYI GEREKTİRİYOR
400 Okunma.
26 Nisan 2019
EDEBİYAT ORTAMI ŞİİR YILLIĞI
455 Okunma.
12 Nisan 2019
BİR ÖZGÜR DÜŞÜNME DENEMESİ: HAKİKATİN İZİNDE
612 Okunma.
05 Nisan 2019
ŞEHRİN REFLEKSLERİNİ ÖĞRENMEK YAHUT BİR URFA'YI TANIMA DENEMESİ
528 Okunma.
29 Mart 2019
MANİFESTO
655 Okunma.
25 Mart 2019
BU SEÇİM...
409 Okunma.
22 Mart 2019
İBRAHİM’İN MEDİNE’Sİ
441 Okunma.
08 Mart 2019
SEÇİM VE AMAÇ
560 Okunma.
01 Mart 2019
KAÇIŞ…
552 Okunma.
22 Şubat 2019
ŞEHRİN MAKAMI
621 Okunma.
15 Şubat 2019
ZAMAN… BİR BÜYÜK SIR…
700 Okunma.
12 Şubat 2019
KÜRT EDEBİYATI ÜZERİNE KISA BİR BAKIŞ
537 Okunma.
08 Şubat 2019
KENDİNİ TANIMAYAN ŞEHİR… URFA -I
775 Okunma.
06 Şubat 2019
YAZMAK…
524 Okunma.
01 Şubat 2019
“COĞRAFYA KADERDİR” VESİLESİYLE
818 Okunma.
25 Ocak 2019
URFACA URFALICA
1156 Okunma.
18 Ocak 2019
AK PARTİ’DE ‘AK’IN TUTULMASI
980 Okunma.
18 Ocak 2019
AK PARTİ’DE ‘AK’IN TUTULMASI
682 Okunma.
11 Ocak 2019
VAHY İLE DÜŞÜNME
867 Okunma.
04 Ocak 2019
MÜSLÜMAN’CA DÜŞÜNMEK…
761 Okunma.
21 Aralık 2018
SELAHADDİN’İN KİTABI
942 Okunma.
14 Aralık 2018
BOYUNDAN BÜYÜK İŞLERE KARIŞMAK
841 Okunma.
07 Aralık 2018
FOLKLOR VE VAR OLMA YA DA FABLÊN KURDÎ
867 Okunma.
23 Kasım 2018
HZ. MUHAMMED (SAV)’İ ANLAMAK…
1200 Okunma.
16 Kasım 2018
Aşkın ve Geleneğin Şiiri “ESKİ GÜNLERDEN KALAN”
905 Okunma.
09 Kasım 2018
KİTAP FUARI İÇİN ÖNERİLER
1028 Okunma.
02 Kasım 2018
Mekân ve Aşk ŞEHİR
1073 Okunma.
26 Ekim 2018
KIVIRLIK KUŞLARI…
992 Okunma.
19 Ekim 2018
DOLAR… YA DA KAPİTALİZMİN HÜKÜMRANLIĞI
971 Okunma.
05 Ekim 2018
ANADOLU’DAN BİZE KALANLAR VEYA SANATIN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
1443 Okunma.
28 Eylül 2018
HAC VE AHLAK
1375 Okunma.
14 Eylül 2018
SANAT ESERİ VE İŞLEYİŞ BİÇİMİ
1312 Okunma.
07 Eylül 2018
12 Eylül darbesi dolayısıyla ŞİİR VE SAVUNMA
1375 Okunma.
17 Ağustos 2018
KADIN ERKEK EŞİTLİĞİ
1411 Okunma.
10 Ağustos 2018
“KIRILMALAR” DOLAYISIYLA FARUK UYSAL ŞİİRİ
1778 Okunma.
03 Ağustos 2018
ANADOLU'NUN MANEVİ IRMAĞI YUNUS EMRE…
1158 Okunma.
27 Temmuz 2018
URFA: RUHUN MASALI…
1303 Okunma.
20 Temmuz 2018
NABİ…
1360 Okunma.
13 Temmuz 2018
GÖKYÜZÜ MELEKLERİ / AYLİN BEBEK’İN HİKAYESİ
1756 Okunma.
29 Haziran 2018
MUHALEFET…
1362 Okunma.
18 Haziran 2018
BUGÜN BAYRAM…
1096 Okunma.
11 Haziran 2018
MEHMET TALAT AKAY’IN ARDINDAN…
1320 Okunma.
08 Haziran 2018
FOLKLOR ŞİİRE DÜŞMAN DEĞİL
1154 Okunma.
01 Haziran 2018
ORUÇ VE KUDÜS
1213 Okunma.
25 Mayıs 2018
KUDÜS… EY KUDÜS!
1084 Okunma.
18 Mayıs 2018
HARRAN ŞİİR AKŞAMI
1350 Okunma.
11 Mayıs 2018
NASIL BİR ŞEHİR, NASIL BİR MİMARİ?
1208 Okunma.
04 Mayıs 2018
KADİM ŞEHİR
1175 Okunma.
27 Nisan 2018
İNSAN ve ÇEVRE
1328 Okunma.
13 Nisan 2018
Sarı Kitap Dolayısıyla TAYYİP ATMACA’NIN ŞİİRİ
2544 Okunma.
30 Mart 2018
GAP GÜNDEMİ İLE 20 YIL…
2034 Okunma.
23 Mart 2018
CAMİLER… İMAMLAR… YA DA MESCİD-İ NEBİ
1447 Okunma.
09 Mart 2018
GÜZEL ADAMLARIN ŞEHRİ
1638 Okunma.
02 Mart 2018
ŞİİR NİÇİN YAZILIR VEYA NİÇİN OKUNUR ŞİİR
1200 Okunma.
23 Şubat 2018
ŞEHİR BİZDEN NE İSTER YAHUT BİZİM ŞEHİRDEN BEKLENTİLERİMİZ
1559 Okunma.
16 Şubat 2018
ŞEHİR ÜZERİNE DÜŞÜNMEK YA DA KENT KONSEYLERİ
1539 Okunma.
09 Şubat 2018
BİR ŞEHİR ELEŞTİRİSİ YAPMAK
1454 Okunma.
02 Şubat 2018
ŞEHİRLER ÖLÜR DE
1293 Okunma.
26 Ocak 2018
ARAYAN BULUR ŞAHİN DOĞAN GİBİ
1386 Okunma.
19 Ocak 2018
ŞEHRİN REFLEKSİNİ ÖĞRENMEK
1224 Okunma.
12 Ocak 2018
Siraç SUMAN
1265 Okunma.
29 Aralık 2017
GEBECE
1360 Okunma.
08 Aralık 2017
ABD’YE OLAN NEFRETİM
1122 Okunma.
01 Aralık 2017
ZOR HAYATLAR
1123 Okunma.
24 Kasım 2017
AKADEMİK KİTAP OKUMAK Ya da TÜRKİYEDE’Kİ SURİYELİLER
1544 Okunma.
11 Ağustos 2017
BUGÜN TAŞ ATMA GÜNÜ
1455 Okunma.
28 Temmuz 2017
SABİR RÜSTEMXANLI İLE
1601 Okunma.
15 Temmuz 2017
TEMMUZ ATEŞİ
1644 Okunma.
07 Temmuz 2017
TEK MİLLET TEK DEVLET
1565 Okunma.
02 Haziran 2017
ÇANAKKALE RUHU DOLAYISIYLA
1476 Okunma.
20 Ocak 2017
Yeni Bir Harran Dergisi
1563 Okunma.
09 Ocak 2017
Aşk ve Mekân ŞEHİR
1510 Okunma.
25 Kasım 2016
SAMİMİYET…
13525 Okunma.
18 Kasım 2016
ŞEHİR BİZDEN NE İSTER! YA URFA?
1539 Okunma.
10 Kasım 2016
ERDEM, İNSAN, ŞEHİR…
3858 Okunma.
04 Kasım 2016
GÜZEL ADAMLARIN ŞEHRİ
1502 Okunma.
17 Eylül 2016
Temmuz Ateşi
1763 Okunma.
26 Ağustos 2016
SAMİMİYET…
1361 Okunma.
28 Temmuz 2016
HİÇLİK… YA DA 15 TEMMUZ SÜRECİ
1325 Okunma.
13 Mayıs 2016
MELA AHMED CİZÎRΒNİN DİLİ
2330 Okunma.
06 Mayıs 2016
"İçin cennet, dışın cehennem olsa, sana asla dönmem"
1725 Okunma.
01 Nisan 2016
BİR SEMPOZYUM'UN ARDINDAN
1798 Okunma.
25 Mart 2016
HARRAN DERGİSİ'NİN KAPANMASI
1855 Okunma.
15 Ocak 2016
Türkiyelilik ve Osmanlılık
1853 Okunma.
08 Ocak 2016
PERSONNA NON GRATTA
1818 Okunma.
03 Temmuz 2014
"TANRILAR VE KULLAR"
5277 Okunma.
21 Mart 2014
İNSAN-MEKÂN-ŞEHİR
3864 Okunma.
07 Şubat 2014
SİYASETİN AMACI VE SİYASETÇİYE
2856 Okunma.
31 Ocak 2014
KİM RÜYAMI GÖRECEK?
1741 Okunma.
03 Ocak 2014
YENİ YILA BİR GİRERKEN...
1989 Okunma.
Haber Yazılımı