Yazı Detayı
26 Temmuz 2021 - Pazartesi 10:11 Bu yazı 672 kez okundu
 
KOÇVİRAN'DA TARİHİ DOKU YOK OLMAK İLE KARŞI KARŞIYA
Mehmet SARMIŞ
mehmetsarmis@gmail.com
 
 

Esas adı Koçviran. Koçören de diyenler var. Ne hikmetse bu güzel ve tarihi isim sonradan "Şahinler" olarak değiştirilmiş. Her zaman her yerde rastladığımız bu gereksiz ve bilinçsiz isim değiştirmeler, tarihi anlamaya ve algılamaya çok büyük zarar veriyor. 

Koçviran, Urfa-Akçakale Yolu üzerinde, hemen şehrin bitiminde.

Adını daha önce duymuş ama görmemiştim. Geçtiğimiz cumartesi günü bir davet üzerine gitmek, gezmek, görmek mümkün oldu.

Daveti yapan Muharrem Çelik'in çocukluğu o köyde geçmiş. Onun rehberliğinde köyün tarihi mekânlarını dolaştık.

Köyün hemen girişinde eski bir mezarlık alanı var. Akkoyunlu dönemine ait olduğu tahmin ediliyor. 2021 Yılında burada incelemeler yapan Sanat Tarihçisi Yrd. Doç. Dr. Cihat Kürkçüoğlu'nun izlenimleri şöyle:

"Mezar şahidelerinden birine işlenmiş 11 kollu bir güneş motifi, birinde ise stilize bir ağaca işlenmiş Kayı damgası dikkati çekmektedir. Koç Heykelleri ise kalker taşından kabaca yontulmuş bir vaziyettedir. Heykeller, bu şekilleri ile Urfa merkez ilçeye bağlı Keçiburcu Köyü Antik mezarlığındakilere büyük ölçüde benzemektedirler.  

Mezarlıkta büyük bir kısmı toprağa gömülmüş iki adet Arapça yazılı mezar şahidesine rastlanılmıştır. Bunlardan biri çok silik ve aşınmış olduğundan okunamamıştır. Birinde ise sadece "La İlahe" yazısı okunabilmiştir."

Cihat Bey, bundan 20 yıl önce, "toprak altında olması muhtemel Akkoyunlulara ait buluntulara zarar vereceğinden dolayı mezarlığa yeni gömülerin yapılmaması, arkeolojik kazılar yapılarak Akkoyunlulara ait bulgu ve belgelere ulaşılması, mezarlığın mutlaka korunma altına alınması gerektiğini" de dile getirmiş.

Öyle de olmuş. O günlerde o alanın etrafı briket ve tel örgülerle çevrilmiş, yeni gömü de yapılmasına da engel olunmuş. Fakat o kadar, başka hiçbir gelişme olmamış. O yüzden 20 yıl sonra biz gittiğimiz zaman, onun söz ettiği bulguların çoğuna rastlayamadık. Ya alınmış, ya çalınmış, ya da tahrip ve yok olmuş. 

Muharrem Hocanın dediğine göre koç başlı bir mezar taşı, bir evin önündeki betonun altına dolgu malzemesi olarak konulmuş. Bazıları, bazı köylüler tarafından evlerine götürülüp süs eşyası olarak sergilenmeye başlanmış.

Köyün geçmişinin Neolotik Döneme kadar gittiği söyleniyor. Eski devirlere ait olduğu anlaşılan kaya oyukları köyün zengin geçmişi hakkında bir fikir veriyor. 

Roma dönemine ait bir tapınak, çok sayıda kaya mezarı ve seramik kalıntıları var. 

O dönemlerden kaldığı tahmin edilen kocaman sarnıçlardan bir tanesi ise bugün fosseptik çukuru olarak kullanılıyor.

Bir evin tabanında bulunan mozaikler, duyulursa evimizi elimizden alırlar denilerek kazma ile yok edilmiş. 

Kayalara oyulan genişçe bir mağara ise bugün ahır olarak kullanılıyor.

Ayrıca, şarap ve zeytinyağı imal edilen kaya oyukları var ki, bu da o zamanlar bölgede üzüm bağlarının ve zeytin ağaçlarının çok olduğunun göstergesidir. Asırlar sonra, şu içinde yaşadığımız 21. Yüzyılın başlarında ise Urfa'nın birçok köyü gibi burası da yeşile hasret.

Bir ucu köyün dışında olan uzun ve birkaç kola ayrılan bir yer altı tüneli var. Bir kol tepelere, bir kol köyün içindeki kuyuya kadar uzanıyor. Hazine ararken bu kuyudan bazı dibek taşları çıkarıldığını duydum. 

Yeni Hayvan Pazarının yerinde Bizans döneminden kalma bir karakol varmış; pazar inşa edilirken ortadan kaldırılmış. Ancak birkaç parça taş kalmış.

İslami dönemle ilgili yukarıda söz ettiğimiz Akkoyunlular dışında Selçuklu, Artuklu ve Osmanlı Dönemine ait izlerden de söz ediliyor.

Kim bilir, üstü bu kadar zengin olan köyün altında daha ne hazineler saklıdır? Hazine demişken, hazineyi sadece altın ve para olarak düşünen bazı kimseler, şimdiye kadar kaçak olarak birçok kazılar yapmışlar ve aradıklarını bulamayınca esas hazine olan tarihi mirası tahrip etmişler.

Köyün geçmişini ve bugününü kıyasladığımız zaman medeniyetin düz bir çizgide sürekli gelişim göstermediğini bir kere daha görüyoruz. O zengin geçmişe karşılık bugünkü durum… Üzülmemek elde değil.

Dikkat çekmek istediğim bir husus daha var: Şu anda köyde yaşayanlar Döger aşiretine mensup ve Kürtçe konuşuyorlar. Ancak bilindiği gibi Dögerler Oğuz boylarından biridir ve Türktür. Köyde yaşayan bugünkü Dögerlerin, tarihteki Oğuzların Döger Boyu ile ilişkisi nedir? 

Bütün bu tarihi mirasın ortaya çıkarılıp korunması, değerlendirilmesi ve bütün bu soruların cevabının bulunması, ancak burada yapılacak kapsamlı kazılardan ve araştırmalardan sonra mümkün olacaktır.

Oysa on yıllardan beri burada hiçbir çalışma yapılmamıştır. Köy, şehre çok yakın olup, TOKİ'nin yaptığı apartmanlar hemen köye giden yolun başlangıcına kadar ulaşmıştır. Hayvan Pazarının çok yakın olması da köy üzerinde baskıya sebep olmaktadır. Bu yüzden 20 yıl önce birkaç haneden oluşan köy, şimdi birkaç katlı betonarme evlerden oluşan kocaman bir mahalleye dönüşmüştür. Bu da demektir ki birçok tarihi eser o evlerin altında kalmış veya inşa sırasında heder olup gitmiştir. Kalanlar da yok olma tehdidi ile karşı karşıyadır.
Yazı bittikten sonra yeniden gözden geçirirken, sanki bütün suç orada yaşayan insanlarınmış gibi bir izlenim oluştuğunu gördüm. Değil. Ben bu gibi konularda zaman zaman eleştirsem de vatandaşları suçlamayı doğru bulmam. Biz onlara ne verdik ki ne bekliyoruz? Esas suç, görevi ve yetkisi olduğu halde oraları zamanında koruma altına almayanların, gerekli çalışmaları yapıp değerlendirmeyenlerin ve o insanlara o eğitimi ve o bilinci vermeyenlerin.

Yetkilileri, daha fazla gecikmeden harekete geçmeye davet ediyorum.

 

 
Etiketler: KOÇVİRAN'DA, TARİHİ, DOKU, YOK, OLMAK, İLE, KARŞI, KARŞIYA,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
28 Ekim 2021
OĞLUNUN DİLİNDEN DERVİŞ HOCA - 4
173 Okunma.
27 Ekim 2021
OĞLUNUN DİLİNDEN DERVİŞ HOCA-3
254 Okunma.
26 Ekim 2021
OĞLUNUN DİLİNDEN DERVİŞ HOCA -2
384 Okunma.
25 Ekim 2021
OĞLUNUN DİLİNDEN DERVİŞ HOCA
547 Okunma.
02 Ekim 2021
AYRILMALAR VE KAVUŞMALAR
246 Okunma.
18 Ağustos 2021
UZAK DİYARLARDAN URFA’YA GELENLER
1010 Okunma.
15 Temmuz 2021
URFA’NIN ÇOK RENKLİ SİMASI: MUHARREM ÇELİK
555 Okunma.
14 Temmuz 2021
BİR MÜNZEVİ HATTAT: ADNAN HALİL ALPAY-3
479 Okunma.
13 Temmuz 2021
BİR MÜNZEVİ HATTAT: ADNAN HALİL ALPAY-2
459 Okunma.
12 Temmuz 2021
BİR MÜNZEVİ HATTAT: ADNAN HALİL ALPAY-1
488 Okunma.
27 Mayıs 2021
İŞİNE AŞKI KATAN MİMAR: CEVHER İLHAN-4
1563 Okunma.
26 Mayıs 2021
İŞİNE AŞKI KATAN MİMAR: CEVHER İLHAN-3
844 Okunma.
25 Mayıs 2021
İŞİNE AŞKI KATAN MİMAR: CEVHER İLHAN-2
960 Okunma.
24 Mayıs 2021
İŞİNE AŞKI KATAN MİMAR: CEVHER İLHAN-1
932 Okunma.
12 Mart 2021
BİR GAZELİN PEŞİNDEN “VAMIK U AZRA”
3496 Okunma.
10 Şubat 2021
URFA KÜLTÜR VE SANATININ BÜYÜK EMEKTARI: CİHAT KÜRKÇÜOĞLU / İKİNCİ BÖLÜM
1100 Okunma.
09 Şubat 2021
URFA KÜLTÜR VE SANATININ BÜYÜK EMEKTARI: CİHAT KÜRKÇÜOĞLU BİRİNCİ BÖLÜM
773 Okunma.
04 Şubat 2021
URFA HİNDİYYE TEKKESİ-2
1089 Okunma.
03 Şubat 2021
URFA HİNDİYYE TEKKESİ-1
1041 Okunma.
02 Şubat 2021
NE OLACAK BU ESKİ URFA’NIN HALİ?
910 Okunma.
27 Ocak 2021
BİR “YALAVUZ” ŞAİR: BEKİR URFALI -2
1006 Okunma.
26 Ocak 2021
BİR “YALAVUZ” ŞAİR: BEKİR URFALI -1
1004 Okunma.
22 Ocak 2021
İKİ GÜZEL İNSAN, İKİ ÖRNEK ESNAF
1208 Okunma.
19 Ocak 2021
URFA’NIN UNUTTUĞU BÜYÜK HATTAT BEHÇET ARABÎ
2122 Okunma.
14 Ocak 2021
URFA İÇİN BÜYÜK BİR DEĞER: MAHMUT KARAKAŞ
1882 Okunma.
30 Aralık 2020
SORUN BÜYÜK VE DERİNDE
740 Okunma.
17 Aralık 2020
ŞANLIURFA YAZITLARI
1155 Okunma.
28 Kasım 2020
MİSBAH HİCRİ
1001 Okunma.
05 Kasım 2020
ŞAHİN DOĞAN VE İKİ KİTABI
1765 Okunma.
26 Eylül 2020
BİR GÜZEL İNSAN: İBRAHİM TORU
1159 Okunma.
08 Eylül 2020
BİR HAS ŞAİR: SEYYİD AHMET KAYA
1300 Okunma.
06 Şubat 2020
OKUMAK…
1972 Okunma.
17 Ocak 2020
ANSIZIN HAYAT
1164 Okunma.
13 Aralık 2019
SELAHATTİN EYYUBİ GÜLER VE SOĞMATAR KİTABI
1517 Okunma.
10 Aralık 2019
HÜZÜN
1072 Okunma.
22 Kasım 2019
BİR KİBİR, BİR KİBİR
1078 Okunma.
16 Kasım 2019
KADINLARLA İLGİLİ KISA KISA
1044 Okunma.
16 Eylül 2019
BİR ACAYİP GENÇLİK
1485 Okunma.
06 Ağustos 2019
KURTULUŞUN 100. YIL HAZIRLIKLARI
1895 Okunma.
02 Mayıs 2019
“HAKİKATİN İZİNDE” BİR “EZELÎ MAĞLUP” VE BİR “YALNIZ ENTELEKTÜEL”
1997 Okunma.
09 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-6- SON
1955 Okunma.
08 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-5
1552 Okunma.
07 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-4
1581 Okunma.
06 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-3
1572 Okunma.
05 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-2
1676 Okunma.
04 Mart 2019
BENİM 28 ŞUBAT’IM-1
1958 Okunma.
26 Şubat 2019
YOLCULUK NEREYE?
1330 Okunma.
14 Şubat 2019
İMTİHAN GERÇEĞİ
2826 Okunma.
10 Aralık 2018
MİSBAH HİCRİ VE İKİ KİTABI
3273 Okunma.
01 Kasım 2018
SÖZ OKYANUSUNDA YOLCULUK
2298 Okunma.
08 Ekim 2018
MEHMET KURTOĞLU VE “EZELDEN URFA”
3169 Okunma.
24 Temmuz 2018
GÖBEKLİTEPE ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
7263 Okunma.
17 Temmuz 2018
ÇAPIT TOP
3316 Okunma.
23 Mayıs 2018
EDİRNE’DEN MOSTAR’A KÜLTÜR KERVANI
4482 Okunma.
19 Mart 2018
GAP GÜNDEMİYLE 20 YIL
2881 Okunma.
14 Mayıs 2015
KENAN EVREN ÖLDÜ, ADI YAŞIYOR
2749 Okunma.
05 Mayıs 2015
ÖLÜME ÖVGÜ
2909 Okunma.
28 Nisan 2015
YA BİZDENSİN YA DA…
1152 Okunma.
21 Nisan 2015
YENİ BİR FIRSAT
2770 Okunma.
08 Nisan 2015
DEVLETİN MALI NEDİR?
3200 Okunma.
01 Nisan 2015
GÜZEL ÖRNEKLER DE VAR
2682 Okunma.
26 Mart 2015
BİZ'İ ANLATMAYA DEVAM
2605 Okunma.
20 Mart 2015
YA, ALLAH BAŞARAMADINIZ DERSE…
1128 Okunma.
16 Mart 2015
1915'TEN GÜNÜMÜZE
2572 Okunma.
05 Mart 2015
ÇÖZÜM UMUDU
2559 Okunma.
02 Mart 2015
URFA'NIN BÜYÜK POTANSİYELİ
2846 Okunma.
26 Şubat 2015
MİLLETİN VEKİLİ OLMAK İSTEYENLERE…
1528 Okunma.
23 Şubat 2015
DEĞERLER EĞİTİMİ
2566 Okunma.
18 Şubat 2015
İKİ BABA VE BİZ
2593 Okunma.
10 Şubat 2015
YENİDEN YAZMAK
3265 Okunma.
Haber Yazılımı