Yazı Detayı
10 Kasım 2016 - Perşembe 15:25 Bu yazı 3933 kez okundu
 
ERDEM, İNSAN, ŞEHİR…
S. Ahmet KAYA
seyyidak@hotmail.com
 
 

Şehir ve tabiat içinde kendi duruşunu ortaya koyan daha doğru bir deyimle "en üstün" ve etkileyen/değiştiren bir konumda olduğunu ilan eden insan, kendi rolünü çok iyi biliyor. Aklı, iradesi ve bilgisiyle diğer varlıklardan farklı olduğunu; bunun da kendisine hareketlerinde özgür bir alan bıraktığının farkında. Buna rağmen, diğer insanlarla ilişki kurarken, bunun belli ilkeler çerçevesinde gerçekleşmesi gerektiğine olan inancı, onu bir takım arayışlara itmiştir. Bu arayışları neticesinde ahlak ve görgü diye bir dizi kurallar manzumesi bulup (toplumsal ahlak, iş ahlakı, insan ahlakı vs. gibi başlıklar altında) geliştirdi. Bu kural ve ilkeleri kendi hayatına uygulayan insan, her zaman ve her yerde öteki varlıklardan farklı olduğunu gösterdi ve davranışlarını zapt u rapt altına almış oldu böylece.

İşte bu yüzden insan, kendini kontrol etme, yani davranışlarına hükmedebilme olanağına sahiptir ve diğer insanlarla olan ilişkilerini medeni bir içeriğe büründürebilir bir konumdadır.

İnsan, sadece hemcinslerine karşı mı davranışlarını (belli ilkelerle) kontrol altına alacak? Elbette hayır! İnsanların haricinde yaratılmış olan bütün varlıklara karşı saygılı olmak zorunda. Bu, giderek onun yaşamında önemli bir kilometre taşı olarak, insan-yaratılmış varlık (bu, canlı olduğu gibi cansız da olabilir) ikilemini ahlaki olarak yaratılmış çizgisine çekiyor; böylece yaratılanlar, Yaratan karşısında kul olma bilincini yakalamış oluyorlar. Yaratılmış olmak, Yüce bir varlığa inanmayı zorunlu hale getirmiştir ki, kul'luk, bir bakıma Yüce olana yani Yaratıcı'ya karşı, insanın yücelmeye aday bir varlık haline sokmuştur.

Buradan çıkan sonuca göre saygı ve sevginin iki yönü vardır. Yaratan ve Yaratılan... Yaratan, yaratılanı seviyor zaten. Çünkü yaratılan varlık (canlı, cansız her şey), Yaratan'ın sevgisiyle hayat bulmuştur. O, kendisinde bulunan bazı vasıfları özellikle yaratılmışların en şereflisi olan insana bahşederek, ona olan sevgisini göstermiştir. Bunun tam tersi diğer varlıklara; yani hayvan ve cansız varlıklara insana gösterdiği sevgiyi göstermediği halde insan haricindeki varlıklar Yaratan'a sevgi ve saygı gösterisinde bulundukları halde, insanın bu konuda yetersiz ve isteksiz kalması oldukça düşündürücüdür. Akıl, irade, düşünme gibi faziletler, insanda ihtiras, ihanet, inkâr, vesaire gibi hoş olmayan ve insana ait olan duyguların uyanmasına da sebep olabiliyor. (Bu mevzudaki geniş açıklamayı "İnsan" bölümünde yaptığımız için geçiyorum.)

Yaratılanın, Yaratan'a karşı şükrünü eda edebilmesi bir şekilde gerçekleşecektir. Bu, ister inanarak olsun, isterse inanmayarak olsun. Birinci durumda, yaratılan yaratıldığının farkındadır ve buradan hareketle şükrünü yapabildiği en iyi şekliyle gerçekleştirme pozisyonuna gidecektir. İkinci durumda farkında olmadan hatta kuru bir inkârdan yola çıkarak, yaratılan karşısında hayranlığını gizleyemeyecektir. Bu bile inanmasa da içinde gizli bir tapınmayı (farkında olmadan) ortaya çıkaracaktır. Öyleyse yaratılmış olmak, Yaratan'a karşı gizli veya açık bir tapınmayı yani saygı'yı beraberinde getiriyor demektir.

Yaratılmış olanların içinde sadece insan, tabiata hükmetme olanağına sahiptir. Çünkü o doğduğunda yalnızdır, hiçbir şeyi yapma olanağına sahip değildir. Aklı ve iradesi sayesinde ihtiyaç duyduğu her şeyi yapabilir. Bunun için de öncelikle bir araya gelerek, yeni yeni projeler gerçekleştirmeyi denemek zorunda kalacaklardır. Kurdukları şehirler de bu projelerin hayat bulmasına olanak sağlayan mekânlardır. (Şehir de bu projenin içinde yer alan bir ayaktır.) Bir yaratılmış olarak insan, yaşayacağı mekân olan şehri kurduğuna göre, artık oraya kendi erdemlerini yansıtabilir. Aynı zamanda farkında olmadan kötü hasletlerini de yansıtacaktır. Ki bu, onun aslında istemediği bir sonuçtur. Fakat bilinçsizce şehre yerleşen bu kötü hasletler, artık onun iyi ve kötü kavramları karşısında bir durum değerlendirmesi yapmasını zorunlu hale getirmiştir. Çünkü yaşadığı mekâna karşı sorumludur. Eğer bu sorumluluk görevini yerine getirmediği takdirde şehrin günün birinde kendisinden intikam alacağını bilir. (Şehir, Bir Gün Öç alabilir)

İnsan şehre karşı görevli ve sorumludur. Yaratılanların en şereflisi olan insan orada yaşadığına göre, Yaratan için o şerefli varlığın ihtiyaç duyabildiği her şeyi ona hazırlamak, en iyi şekilde yaşamasını temin etmek, yine insanın kendi görevidir. İnsan bu yüzden şehre karşı görevi olduğunu bildiğine göre, şehrin ruhuna karşı da erdemlerini göstermek zorunda kalacak. Çünkü sahip olduğu erdemlerini şehrin ruhuna yansıtırken, aynı zamanda kötücül taraflarını da yansıtmıştır. Ve şehir, giderek onun yani insanın bir benzeri olarak karşılıklı ilişkilerini sürdüreceklerdir.

Şehirle direkt ilgisi olan insanın tıpkı şehre göstermek zorunda olduğu saygıyı, içinde yaşayanlara karşı da göstermek zorunda olduğunu bilmesi, onun lehine olan bir girişim olacaktır. Şehir, içinde yaşayanlarıyla şehirdir. İnsansız şehir düşünülemeyeceğine göre, şehirli diye tanımladığımız inanların da bir şehirli gibi yani bir medeni gibi ilişkilerini, davranışlarını ortaya koymaları gerekmez mi? Üstelik yaratılmış olmak, Yaradan'a ve kullarına karşı, bir saygı ortamını oluşturması ve geliştirmesi gerekmiyor mu? Ahlak diye tanımladığımız ilkelerin bu saygı ortamını oluşturduğunu, giderek bu saygı ölçüsünün insanların diğer yaratılmışlardan ayırdığını ve özel bir konuma yükselttiğini biliyoruz artık. O halde davranışlarımızı bir şehirli gibi, bir medeni gibi sergilememiz, hem birbirimize, hem de Yaradan'a karşı olumlu ve seviyeli bir ortam oluşturacaktır.

 
Etiketler: ERDEM, İNSAN, ŞEHİR…
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
07 Nisan 2020
MERHAMET YA DA ZOR ZAMANLARIN AHLAKI
311 Okunma.
27 Mart 2020
ÜSTAD BEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ’NİN VEFATI
244 Okunma.
19 Mart 2020
SAMİMİYET…
144 Okunma.
17 Mart 2020
KADİM ŞEHİR
124 Okunma.
13 Mart 2020
ELMA KOKUSU YA DA HALEPÇE KATLİAMI
295 Okunma.
06 Mart 2020
BİR POTRE: SİRAÇ SUMAN
151 Okunma.
28 Şubat 2020
MEHMET RAGIP KARCI’YI UĞURLARKEN
313 Okunma.
24 Şubat 2020
ZİHNİYET KARMAŞIKLIĞI…
176 Okunma.
21 Şubat 2020
URFA’NIN KURTULUŞ ROMANI
240 Okunma.
14 Şubat 2020
GÖLGE VE GÜNEŞ
431 Okunma.
07 Şubat 2020
İNSAN…
335 Okunma.
31 Ocak 2020
OKUMAK YA DA ANLAMAK
227 Okunma.
10 Ocak 2020
MEHMET AKİF İNAN’IN ARDINDAN
295 Okunma.
03 Ocak 2020
YAŞAYIP GÖRDÜKÇE VESİLESİYLE
320 Okunma.
30 Aralık 2019
MEHMET AKİF ERSOY VE MİLLİ MÜCADELE
291 Okunma.
06 Aralık 2019
ŞANLIURFA 3. ULUSAL KİTAP FUARI
404 Okunma.
29 Kasım 2019
ŞEHRİN REFLEKSLERİNİ ÖĞRENMEK
502 Okunma.
22 Kasım 2019
FOLKLOR VE İBRAHİM
390 Okunma.
21 Kasım 2019
KAÇMAK…
248 Okunma.
18 Kasım 2019
GÜNEŞİN ALTINDA ÇOK ŞEY OLUYOR
239 Okunma.
15 Kasım 2019
AHLAK VE HUKUK
260 Okunma.
01 Kasım 2019
MAHALLE ve GÜVEN
604 Okunma.
25 Ekim 2019
HARRAN EKOLÜ (Devam)
469 Okunma.
18 Ekim 2019
HARRAN EKOLÜ, HARRAN DERGİSİ…
713 Okunma.
13 Eylül 2019
YANGIN YERİ
798 Okunma.
06 Eylül 2019
ŞEHİR ve İNSAN EĞİTİMİ
705 Okunma.
30 Ağustos 2019
KENDİNİ TANIMAYAN ŞEHİR… URFA II
586 Okunma.
28 Ağustos 2019
ŞEHİR VE KİMLİK
366 Okunma.
26 Temmuz 2019
KENDİNİ TANIMAYAN ŞEHİR… URFA -I-
515 Okunma.
12 Temmuz 2019
TEMMUZ ATEŞİ
548 Okunma.
09 Temmuz 2019
SAVAŞ VE UÇURTMA
419 Okunma.
05 Temmuz 2019
SİYASET ÜZERİNE YAZMAK…. MI?
481 Okunma.
02 Temmuz 2019
BİR ŞEHİR ELEŞTİRİSİ YAPMAK
421 Okunma.
28 Haziran 2019
ŞEHİR VE ŞEHİRLİ…
441 Okunma.
21 Haziran 2019
MURSİ’NİN ŞEHADETİ DOLAYISIYLA…
511 Okunma.
14 Haziran 2019
SURİYELER… YA DA ENSAR - MUHACİR İLİŞKİSİ
537 Okunma.
31 Mayıs 2019
TÜRKÜ DİNLEME TEMRİNLERİ
644 Okunma.
28 Mayıs 2019
KUDÜS… EY KUDÜS!
449 Okunma.
24 Mayıs 2019
İBRAHİM’İN MEDİNE’Sİ
544 Okunma.
17 Mayıs 2019
KAPİTALİZMİN ŞEHİRLERİ
468 Okunma.
10 Mayıs 2019
SÖZÜ YOLA KOYMAK VESİLESİYLE
817 Okunma.
03 Mayıs 2019
İBRAHİM’İN DİNİNDEN OLMAK NASIL OLMAYI GEREKTİRİYOR
514 Okunma.
26 Nisan 2019
EDEBİYAT ORTAMI ŞİİR YILLIĞI
574 Okunma.
12 Nisan 2019
BİR ÖZGÜR DÜŞÜNME DENEMESİ: HAKİKATİN İZİNDE
719 Okunma.
05 Nisan 2019
ŞEHRİN REFLEKSLERİNİ ÖĞRENMEK YAHUT BİR URFA'YI TANIMA DENEMESİ
652 Okunma.
29 Mart 2019
MANİFESTO
806 Okunma.
25 Mart 2019
BU SEÇİM...
527 Okunma.
22 Mart 2019
İBRAHİM’İN MEDİNE’Sİ
548 Okunma.
08 Mart 2019
SEÇİM VE AMAÇ
672 Okunma.
01 Mart 2019
KAÇIŞ…
712 Okunma.
22 Şubat 2019
ŞEHRİN MAKAMI
790 Okunma.
15 Şubat 2019
ZAMAN… BİR BÜYÜK SIR…
826 Okunma.
12 Şubat 2019
KÜRT EDEBİYATI ÜZERİNE KISA BİR BAKIŞ
645 Okunma.
08 Şubat 2019
KENDİNİ TANIMAYAN ŞEHİR… URFA -I
896 Okunma.
06 Şubat 2019
YAZMAK…
631 Okunma.
01 Şubat 2019
“COĞRAFYA KADERDİR” VESİLESİYLE
957 Okunma.
25 Ocak 2019
URFACA URFALICA
1329 Okunma.
18 Ocak 2019
AK PARTİ’DE ‘AK’IN TUTULMASI
1095 Okunma.
18 Ocak 2019
AK PARTİ’DE ‘AK’IN TUTULMASI
817 Okunma.
11 Ocak 2019
VAHY İLE DÜŞÜNME
975 Okunma.
04 Ocak 2019
MÜSLÜMAN’CA DÜŞÜNMEK…
871 Okunma.
21 Aralık 2018
SELAHADDİN’İN KİTABI
1053 Okunma.
14 Aralık 2018
BOYUNDAN BÜYÜK İŞLERE KARIŞMAK
983 Okunma.
07 Aralık 2018
FOLKLOR VE VAR OLMA YA DA FABLÊN KURDÎ
981 Okunma.
23 Kasım 2018
HZ. MUHAMMED (SAV)’İ ANLAMAK…
1315 Okunma.
16 Kasım 2018
Aşkın ve Geleneğin Şiiri “ESKİ GÜNLERDEN KALAN”
1032 Okunma.
09 Kasım 2018
KİTAP FUARI İÇİN ÖNERİLER
1154 Okunma.
02 Kasım 2018
Mekân ve Aşk ŞEHİR
1208 Okunma.
26 Ekim 2018
KIVIRLIK KUŞLARI…
1123 Okunma.
19 Ekim 2018
DOLAR… YA DA KAPİTALİZMİN HÜKÜMRANLIĞI
1072 Okunma.
05 Ekim 2018
ANADOLU’DAN BİZE KALANLAR VEYA SANATIN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
1610 Okunma.
28 Eylül 2018
HAC VE AHLAK
1525 Okunma.
14 Eylül 2018
SANAT ESERİ VE İŞLEYİŞ BİÇİMİ
1446 Okunma.
07 Eylül 2018
12 Eylül darbesi dolayısıyla ŞİİR VE SAVUNMA
1476 Okunma.
17 Ağustos 2018
KADIN ERKEK EŞİTLİĞİ
1521 Okunma.
10 Ağustos 2018
“KIRILMALAR” DOLAYISIYLA FARUK UYSAL ŞİİRİ
1916 Okunma.
03 Ağustos 2018
ANADOLU'NUN MANEVİ IRMAĞI YUNUS EMRE…
1269 Okunma.
27 Temmuz 2018
URFA: RUHUN MASALI…
1440 Okunma.
20 Temmuz 2018
NABİ…
1508 Okunma.
13 Temmuz 2018
GÖKYÜZÜ MELEKLERİ / AYLİN BEBEK’İN HİKAYESİ
2168 Okunma.
29 Haziran 2018
MUHALEFET…
1462 Okunma.
18 Haziran 2018
BUGÜN BAYRAM…
1215 Okunma.
11 Haziran 2018
MEHMET TALAT AKAY’IN ARDINDAN…
1466 Okunma.
08 Haziran 2018
FOLKLOR ŞİİRE DÜŞMAN DEĞİL
1402 Okunma.
01 Haziran 2018
ORUÇ VE KUDÜS
1352 Okunma.
25 Mayıs 2018
KUDÜS… EY KUDÜS!
1197 Okunma.
18 Mayıs 2018
HARRAN ŞİİR AKŞAMI
1495 Okunma.
11 Mayıs 2018
NASIL BİR ŞEHİR, NASIL BİR MİMARİ?
1351 Okunma.
27 Nisan 2018
İNSAN ve ÇEVRE
1444 Okunma.
13 Nisan 2018
Sarı Kitap Dolayısıyla TAYYİP ATMACA’NIN ŞİİRİ
2773 Okunma.
30 Mart 2018
GAP GÜNDEMİ İLE 20 YIL…
2176 Okunma.
23 Mart 2018
CAMİLER… İMAMLAR… YA DA MESCİD-İ NEBİ
1566 Okunma.
09 Mart 2018
GÜZEL ADAMLARIN ŞEHRİ
1746 Okunma.
02 Mart 2018
ŞİİR NİÇİN YAZILIR VEYA NİÇİN OKUNUR ŞİİR
1580 Okunma.
23 Şubat 2018
ŞEHİR BİZDEN NE İSTER YAHUT BİZİM ŞEHİRDEN BEKLENTİLERİMİZ
1683 Okunma.
16 Şubat 2018
ŞEHİR ÜZERİNE DÜŞÜNMEK YA DA KENT KONSEYLERİ
1630 Okunma.
09 Şubat 2018
BİR ŞEHİR ELEŞTİRİSİ YAPMAK
1548 Okunma.
02 Şubat 2018
ŞEHİRLER ÖLÜR DE
1393 Okunma.
26 Ocak 2018
ARAYAN BULUR ŞAHİN DOĞAN GİBİ
1520 Okunma.
19 Ocak 2018
ŞEHRİN REFLEKSİNİ ÖĞRENMEK
1320 Okunma.
12 Ocak 2018
Siraç SUMAN
1398 Okunma.
29 Aralık 2017
GEBECE
1515 Okunma.
08 Aralık 2017
ABD’YE OLAN NEFRETİM
1230 Okunma.
01 Aralık 2017
ZOR HAYATLAR
1256 Okunma.
24 Kasım 2017
AKADEMİK KİTAP OKUMAK Ya da TÜRKİYEDE’Kİ SURİYELİLER
1684 Okunma.
11 Ağustos 2017
BUGÜN TAŞ ATMA GÜNÜ
1574 Okunma.
28 Temmuz 2017
SABİR RÜSTEMXANLI İLE
1792 Okunma.
15 Temmuz 2017
TEMMUZ ATEŞİ
1765 Okunma.
07 Temmuz 2017
TEK MİLLET TEK DEVLET
1678 Okunma.
02 Haziran 2017
ÇANAKKALE RUHU DOLAYISIYLA
1606 Okunma.
20 Ocak 2017
Yeni Bir Harran Dergisi
1703 Okunma.
09 Ocak 2017
Aşk ve Mekân ŞEHİR
1644 Okunma.
18 Kasım 2016
ŞEHİR BİZDEN NE İSTER! YA URFA?
1682 Okunma.
04 Kasım 2016
GÜZEL ADAMLARIN ŞEHRİ
1625 Okunma.
17 Eylül 2016
Temmuz Ateşi
1872 Okunma.
28 Temmuz 2016
HİÇLİK… YA DA 15 TEMMUZ SÜRECİ
1410 Okunma.
13 Mayıs 2016
MELA AHMED CİZÎRΒNİN DİLİ
2685 Okunma.
06 Mayıs 2016
"İçin cennet, dışın cehennem olsa, sana asla dönmem"
1886 Okunma.
01 Nisan 2016
BİR SEMPOZYUM'UN ARDINDAN
1996 Okunma.
25 Mart 2016
HARRAN DERGİSİ'NİN KAPANMASI
1994 Okunma.
15 Ocak 2016
Türkiyelilik ve Osmanlılık
1989 Okunma.
08 Ocak 2016
PERSONNA NON GRATTA
1955 Okunma.
03 Temmuz 2014
"TANRILAR VE KULLAR"
5424 Okunma.
21 Mart 2014
İNSAN-MEKÂN-ŞEHİR
3962 Okunma.
07 Şubat 2014
SİYASETİN AMACI VE SİYASETÇİYE
3019 Okunma.
31 Ocak 2014
KİM RÜYAMI GÖRECEK?
1863 Okunma.
03 Ocak 2014
YENİ YILA BİR GİRERKEN...
2129 Okunma.
Haber Yazılımı