Yazı Detayı
02 Temmuz 2019 - Salı 10:34 Bu yazı 484 kez okundu
 
BİR ŞEHİR ELEŞTİRİSİ YAPMAK
S. Ahmet KAYA
seyyidak@hotmail.com
 
 

Şehir, saygı duyulması gereken bir organizasyon. Saygıyı ve övgüyü hak ettiği için de eleştirilmesi gerekiyor. Çünkü şehir, sadece beton bloklarından, sokak ve caddelerden, park ve meydanlardan; avm ve mabetlerden, okul ve mahkemelerden müteşekkil değil… 

Bunlardan da öte anlamlar içeriyor şehir imgesi… Kendini kolay ele vermeyen, karmaşık ilişkiler bütünü içinde bir aileler/topluluklar ve bireyler federasyonudur şehir. Bu yapısıyla şehir, en zor ve karmaşık denklem ve problemlere bile çözümler üretme kabiliyetine sahip. 

Şehrin doğası, anlamayı ve anlaşılmayı kolaylaştıracak dinamiklere sahip. Tıpkı bir insan bedeni gibi her gün yenilenen, değişen ve gelişen doğal yapısıyla, kafamızın içindeki tüm sorulara cevaplar üretebilecek üretkenliğe sahip şehir imgesi...

Buradan bakıldığında, şehirlerin birçok anlaşılma biçimleri olduğu görülecektir. Gelenekçi şehirler olsun, modern şehirler olsun, onların ana damarlarını besleyen kodların ipuçları, kendi içindedir. Sıradan her insanın belki gözleri ve sezgileri ile hmediği veya bir tanım getiremeyeceği şehri, aklı başında her insanın anlamaya yönelik zihinsel bir çabası, bir düşüncesi veya en azından merakının var olduğunu da belirtmek durumundayız…
 
"Şehir" ve "kültür" ilişkisi... En eski çağlardan günümüze, tarım toplumundan sanayi devrimi toplumuna kadar dünya şehirleri mimari, estetik, şehirleşme düzenlemesi açısından birbirilerinden farklıdırlar. 

Buna rağmen şehirler, dinamik insan yapısıyla birbirilerine yakın dururlar.  İşte bu yakınlık, kültür dediğimiz olayı doğurur. İçeriği dolayısıyla birbirinden farklı dinamiklere sahip olan kültürün/irfanın sınırları, bir yerde tutulmuyor, belli norm ve kalıplara hapsedilemiyor. Böylesine dinamik ve kuvvetli bir yapısı var irfanın/kültürün.  Dolayısıyla sonsuz tanımlarıyla kültür, fiziki görüntünün tersine zengin içeriğiyle bir yakınlık kurar şehirler arasında. Böylece yeni kimlikler, yeni imgeler oluşturur şehirler için.  

Kültürel kimliği sayesinde şehir, bütün sınırların ortadan kalktığı, dileyenin daha fazla hazlar almak için yaşamsal alanlarını genişletecek şartları zorladığı ütopik şehir olmaktan çıkmıştır... 

Çünkü "metropole özgü hayat, metropol insanındaki bir bilinçlilik düzeyinin ve zekanın baskınlığının temelini teşkil etmektedir."  Şehir, bir bakıma kendisinin ürettiği sorunları yüksek bir bilinç ve zekâ performansıyla, hatta yüksek bir sadakat ile çözecek argümanlar ürettiğine göre; şehirleri, iyi-kötü huylar gösteren canlı bir organizma gibi telakki etmemiz de mümkün olacaktır… Bu yüzden Farabi, şehirleri erdemli şehirler, erdemsiz şehirler şeklinde ikiye ayırmakta; fazıl şehir, cahil şehir, değişmiş şehir, şaşkın şehir  gibi türevleriyle de şehirleri çeşitlendirmektedir… Bu ayırım, bize şehirlerin daha iyi anlaşılmasını kolaylaştıracak imkânlar da sunuyor bir bakıma... 

 Şehirler, sınırları serbest olan mekânlar… Yani durağan bir yapıya sahip değiller. Ne zaman, nerede duracağı, ne tür bir refleks ortaya koyacağı önceden kestirilemeyeceğinden dolayı erdemli temayüllerle birlikte basit, bayağı tepkiler de gösterebiliyor. 

Zenginlik, toplumsal statü, cinsellik, meslek, para gibi insani faaliyetler, şehrin doğasında vardır. Şehrin doğası, bunların elde edilmesi için her yolun denenmesini mubah kabul edebilir. Madde ve eşya öncelikler arasındadır bu durumda. Öte yandan şehir, yüksek erdemler göstererek etik kuralların öncülüğünü de yapar; hasetlik, hırs, adam öldürme, fuhuş, hırsızlık, gasp, dolandırıcılık vesaire benzeri nahoş hareketlerin toplumdan soyutlanması için ahlaki ve hukuki disiplinler geliştirilmesi de bu bağlamda ele alınabilir…

Şehir, bir kültür ve irfan yuvasıdır. Robert E. Park'ın ifadesiyle "medeni insanın yaşam alanı"dır şehir ve bu yönüyle statülerin arz-ı endam ettiği yüksek bir organizasyondur. Farabi'nin şehirli tiplerini belli bir hiyerarşik düzen içerisinde konumlandırması da bu yüzden. Bu yüzden yüksek bir maliyet (maddi-manevi) ve sadakat gerektiriyor şehirde yaşamak… Tabi kültür ve irfan için de…

Şehrin fiziksel öğelerden öte anlamlar içerdiğini söyledik.  Şehirlilerin hayatlarındaki her türlü davranış ve düşünce biçimleri,  sosyal ilişkileri, politik ve dini tercihleri, sosyal-siyasal örgütlenme biçim ve özellikleri ile birlikte mimari ve estetiksel, sanatsal tercihleri, kendine özgü bir şehir kimliği meydana getiriyor.  

Şehir ve kültür ilişkisi ile birlikte oluşan şehirli kültürü, o an yaşanırken veya geleceğe aktarılırken dinamiklerinden soyutlanmadan, olduğu gibi korunup yaşatılması gerekir. Çünkü şehirde birçok insan grubu yani çeşitli kültürler geleneklerinden ve inançlarından ödün vermeden yaşamaktadırlar. Dolayısıyla şehir hayatı içinde farklı kültürlerin kendilerini ifade edebilecekleri politik ve sosyal zeminin veya zeminlerin oluşturulması gerekmektedir. Bu zemin ancak özgür bir düşünce, geniş ve engin bir gönül, adil bir anlayışla gerçekleşebilir.

Şehrin bu kadar yoğun anlamlar içermesinden (ki, bizim söyleyemediklerimiz söylediklerimizden daha çoktur) dolayı üzerinde düşünülmesi ve yazılması gerekiyor. Şehir aydınları, yöneticileri, sakinleri, cemaat ve sivil kuruluşları ile yaşadıkları bu yerin hakkını vermek için şehir ve şehirli tipi üzerine kafa çatlatırcasına düşünmeliler ve saygı duymalılar şehre… 

Çünkü şehir, bunu ziyadesiyle hak ediyor… Çünkü şehir, daha iyi bir yaşam için, daha iyi bir gelecek için, her gün sonsuz imkânlar yaratma uğraşı ile insanlığa ve doğal çevreye hizmet etmeye devam ediyor… 

Zira Hz. Ali, köyleri mezar olarak görmesinin nedenini, şehri özgür düşüncenin kalesi olarak kabul etmesinden kaynaklanıyor. Yunanlı filozoflar da bu minvalde köyleri murdar, şehri ise bilimin, sanatın, felsefenin, yönetimin vs. yeri olarak görmeleri de bu kabilden… 

İşte bu yüzden şehre saygı duymak gerekiyor… İşte bu yüzden yaşadığımız şehri değerlendirirken yahut konumlandırırken erdemi ön plana almak durumundayız. Sadece peygamberler ve evliyalar şehri olmak yaşadığımız şehri yüceltmez. Unutmamak gerekir ki özellikle peygamberler, sapkınlığa düşmüş toplumlara gelirler.

 
Etiketler: BİR, ŞEHİR, , ELEŞTİRİSİ, YAPMAK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
07 Nisan 2020
MERHAMET YA DA ZOR ZAMANLARIN AHLAKI
526 Okunma.
27 Mart 2020
ÜSTAD BEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ’NİN VEFATI
354 Okunma.
19 Mart 2020
SAMİMİYET…
188 Okunma.
17 Mart 2020
KADİM ŞEHİR
218 Okunma.
13 Mart 2020
ELMA KOKUSU YA DA HALEPÇE KATLİAMI
459 Okunma.
06 Mart 2020
BİR POTRE: SİRAÇ SUMAN
214 Okunma.
28 Şubat 2020
MEHMET RAGIP KARCI’YI UĞURLARKEN
397 Okunma.
24 Şubat 2020
ZİHNİYET KARMAŞIKLIĞI…
236 Okunma.
21 Şubat 2020
URFA’NIN KURTULUŞ ROMANI
302 Okunma.
14 Şubat 2020
GÖLGE VE GÜNEŞ
498 Okunma.
07 Şubat 2020
İNSAN…
413 Okunma.
31 Ocak 2020
OKUMAK YA DA ANLAMAK
283 Okunma.
10 Ocak 2020
MEHMET AKİF İNAN’IN ARDINDAN
367 Okunma.
03 Ocak 2020
YAŞAYIP GÖRDÜKÇE VESİLESİYLE
399 Okunma.
30 Aralık 2019
MEHMET AKİF ERSOY VE MİLLİ MÜCADELE
379 Okunma.
06 Aralık 2019
ŞANLIURFA 3. ULUSAL KİTAP FUARI
468 Okunma.
29 Kasım 2019
ŞEHRİN REFLEKSLERİNİ ÖĞRENMEK
566 Okunma.
22 Kasım 2019
FOLKLOR VE İBRAHİM
453 Okunma.
21 Kasım 2019
KAÇMAK…
288 Okunma.
18 Kasım 2019
GÜNEŞİN ALTINDA ÇOK ŞEY OLUYOR
297 Okunma.
15 Kasım 2019
AHLAK VE HUKUK
308 Okunma.
01 Kasım 2019
MAHALLE ve GÜVEN
675 Okunma.
25 Ekim 2019
HARRAN EKOLÜ (Devam)
535 Okunma.
18 Ekim 2019
HARRAN EKOLÜ, HARRAN DERGİSİ…
811 Okunma.
13 Eylül 2019
YANGIN YERİ
881 Okunma.
06 Eylül 2019
ŞEHİR ve İNSAN EĞİTİMİ
777 Okunma.
30 Ağustos 2019
KENDİNİ TANIMAYAN ŞEHİR… URFA II
652 Okunma.
28 Ağustos 2019
ŞEHİR VE KİMLİK
481 Okunma.
26 Temmuz 2019
KENDİNİ TANIMAYAN ŞEHİR… URFA -I-
594 Okunma.
12 Temmuz 2019
TEMMUZ ATEŞİ
611 Okunma.
09 Temmuz 2019
SAVAŞ VE UÇURTMA
480 Okunma.
05 Temmuz 2019
SİYASET ÜZERİNE YAZMAK…. MI?
578 Okunma.
28 Haziran 2019
ŞEHİR VE ŞEHİRLİ…
503 Okunma.
21 Haziran 2019
MURSİ’NİN ŞEHADETİ DOLAYISIYLA…
584 Okunma.
14 Haziran 2019
SURİYELER… YA DA ENSAR - MUHACİR İLİŞKİSİ
597 Okunma.
31 Mayıs 2019
TÜRKÜ DİNLEME TEMRİNLERİ
724 Okunma.
28 Mayıs 2019
KUDÜS… EY KUDÜS!
514 Okunma.
24 Mayıs 2019
İBRAHİM’İN MEDİNE’Sİ
614 Okunma.
17 Mayıs 2019
KAPİTALİZMİN ŞEHİRLERİ
516 Okunma.
10 Mayıs 2019
SÖZÜ YOLA KOYMAK VESİLESİYLE
927 Okunma.
03 Mayıs 2019
İBRAHİM’İN DİNİNDEN OLMAK NASIL OLMAYI GEREKTİRİYOR
590 Okunma.
26 Nisan 2019
EDEBİYAT ORTAMI ŞİİR YILLIĞI
671 Okunma.
12 Nisan 2019
BİR ÖZGÜR DÜŞÜNME DENEMESİ: HAKİKATİN İZİNDE
775 Okunma.
05 Nisan 2019
ŞEHRİN REFLEKSLERİNİ ÖĞRENMEK YAHUT BİR URFA'YI TANIMA DENEMESİ
705 Okunma.
29 Mart 2019
MANİFESTO
867 Okunma.
25 Mart 2019
BU SEÇİM...
598 Okunma.
22 Mart 2019
İBRAHİM’İN MEDİNE’Sİ
621 Okunma.
08 Mart 2019
SEÇİM VE AMAÇ
728 Okunma.
01 Mart 2019
KAÇIŞ…
785 Okunma.
22 Şubat 2019
ŞEHRİN MAKAMI
863 Okunma.
15 Şubat 2019
ZAMAN… BİR BÜYÜK SIR…
891 Okunma.
12 Şubat 2019
KÜRT EDEBİYATI ÜZERİNE KISA BİR BAKIŞ
710 Okunma.
08 Şubat 2019
KENDİNİ TANIMAYAN ŞEHİR… URFA -I
953 Okunma.
06 Şubat 2019
YAZMAK…
692 Okunma.
01 Şubat 2019
“COĞRAFYA KADERDİR” VESİLESİYLE
1035 Okunma.
25 Ocak 2019
URFACA URFALICA
1461 Okunma.
18 Ocak 2019
AK PARTİ’DE ‘AK’IN TUTULMASI
1174 Okunma.
11 Ocak 2019
VAHY İLE DÜŞÜNME
1026 Okunma.
04 Ocak 2019
MÜSLÜMAN’CA DÜŞÜNMEK…
943 Okunma.
21 Aralık 2018
SELAHADDİN’İN KİTABI
1137 Okunma.
14 Aralık 2018
BOYUNDAN BÜYÜK İŞLERE KARIŞMAK
1075 Okunma.
07 Aralık 2018
FOLKLOR VE VAR OLMA YA DA FABLÊN KURDÎ
1055 Okunma.
23 Kasım 2018
HZ. MUHAMMED (SAV)’İ ANLAMAK…
1395 Okunma.
16 Kasım 2018
Aşkın ve Geleneğin Şiiri “ESKİ GÜNLERDEN KALAN”
1110 Okunma.
09 Kasım 2018
KİTAP FUARI İÇİN ÖNERİLER
1209 Okunma.
02 Kasım 2018
Mekân ve Aşk ŞEHİR
1275 Okunma.
26 Ekim 2018
KIVIRLIK KUŞLARI…
1176 Okunma.
19 Ekim 2018
DOLAR… YA DA KAPİTALİZMİN HÜKÜMRANLIĞI
1116 Okunma.
05 Ekim 2018
ANADOLU’DAN BİZE KALANLAR VEYA SANATIN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
1671 Okunma.
28 Eylül 2018
HAC VE AHLAK
1587 Okunma.
14 Eylül 2018
SANAT ESERİ VE İŞLEYİŞ BİÇİMİ
1501 Okunma.
07 Eylül 2018
12 Eylül darbesi dolayısıyla ŞİİR VE SAVUNMA
1539 Okunma.
17 Ağustos 2018
KADIN ERKEK EŞİTLİĞİ
1582 Okunma.
10 Ağustos 2018
“KIRILMALAR” DOLAYISIYLA FARUK UYSAL ŞİİRİ
2066 Okunma.
03 Ağustos 2018
ANADOLU'NUN MANEVİ IRMAĞI YUNUS EMRE…
1330 Okunma.
27 Temmuz 2018
URFA: RUHUN MASALI…
1511 Okunma.
20 Temmuz 2018
NABİ…
1607 Okunma.
13 Temmuz 2018
GÖKYÜZÜ MELEKLERİ / AYLİN BEBEK’İN HİKAYESİ
2474 Okunma.
29 Haziran 2018
MUHALEFET…
1518 Okunma.
18 Haziran 2018
BUGÜN BAYRAM…
1283 Okunma.
11 Haziran 2018
MEHMET TALAT AKAY’IN ARDINDAN…
1569 Okunma.
08 Haziran 2018
FOLKLOR ŞİİRE DÜŞMAN DEĞİL
2051 Okunma.
01 Haziran 2018
ORUÇ VE KUDÜS
1423 Okunma.
25 Mayıs 2018
KUDÜS… EY KUDÜS!
1283 Okunma.
18 Mayıs 2018
HARRAN ŞİİR AKŞAMI
1626 Okunma.
11 Mayıs 2018
NASIL BİR ŞEHİR, NASIL BİR MİMARİ?
1440 Okunma.
27 Nisan 2018
İNSAN ve ÇEVRE
1500 Okunma.
13 Nisan 2018
Sarı Kitap Dolayısıyla TAYYİP ATMACA’NIN ŞİİRİ
3090 Okunma.
30 Mart 2018
GAP GÜNDEMİ İLE 20 YIL…
2270 Okunma.
23 Mart 2018
CAMİLER… İMAMLAR… YA DA MESCİD-İ NEBİ
1643 Okunma.
09 Mart 2018
GÜZEL ADAMLARIN ŞEHRİ
1812 Okunma.
02 Mart 2018
ŞİİR NİÇİN YAZILIR VEYA NİÇİN OKUNUR ŞİİR
1846 Okunma.
23 Şubat 2018
ŞEHİR BİZDEN NE İSTER YAHUT BİZİM ŞEHİRDEN BEKLENTİLERİMİZ
1741 Okunma.
16 Şubat 2018
ŞEHİR ÜZERİNE DÜŞÜNMEK YA DA KENT KONSEYLERİ
1684 Okunma.
09 Şubat 2018
BİR ŞEHİR ELEŞTİRİSİ YAPMAK
1600 Okunma.
02 Şubat 2018
ŞEHİRLER ÖLÜR DE
1452 Okunma.
26 Ocak 2018
ARAYAN BULUR ŞAHİN DOĞAN GİBİ
1587 Okunma.
19 Ocak 2018
ŞEHRİN REFLEKSİNİ ÖĞRENMEK
1367 Okunma.
12 Ocak 2018
Siraç SUMAN
1495 Okunma.
29 Aralık 2017
GEBECE
1596 Okunma.
08 Aralık 2017
ABD’YE OLAN NEFRETİM
1306 Okunma.
01 Aralık 2017
ZOR HAYATLAR
1309 Okunma.
24 Kasım 2017
AKADEMİK KİTAP OKUMAK Ya da TÜRKİYEDE’Kİ SURİYELİLER
1767 Okunma.
11 Ağustos 2017
BUGÜN TAŞ ATMA GÜNÜ
1633 Okunma.
28 Temmuz 2017
SABİR RÜSTEMXANLI İLE
1878 Okunma.
15 Temmuz 2017
TEMMUZ ATEŞİ
1844 Okunma.
07 Temmuz 2017
TEK MİLLET TEK DEVLET
1729 Okunma.
02 Haziran 2017
ÇANAKKALE RUHU DOLAYISIYLA
1662 Okunma.
20 Ocak 2017
Yeni Bir Harran Dergisi
1778 Okunma.
09 Ocak 2017
Aşk ve Mekân ŞEHİR
1687 Okunma.
18 Kasım 2016
ŞEHİR BİZDEN NE İSTER! YA URFA?
1750 Okunma.
10 Kasım 2016
ERDEM, İNSAN, ŞEHİR…
3974 Okunma.
04 Kasım 2016
GÜZEL ADAMLARIN ŞEHRİ
1701 Okunma.
17 Eylül 2016
Temmuz Ateşi
1936 Okunma.
28 Temmuz 2016
HİÇLİK… YA DA 15 TEMMUZ SÜRECİ
1463 Okunma.
13 Mayıs 2016
MELA AHMED CİZÎRΒNİN DİLİ
2936 Okunma.
06 Mayıs 2016
"İçin cennet, dışın cehennem olsa, sana asla dönmem"
1994 Okunma.
01 Nisan 2016
BİR SEMPOZYUM'UN ARDINDAN
2066 Okunma.
25 Mart 2016
HARRAN DERGİSİ'NİN KAPANMASI
2058 Okunma.
15 Ocak 2016
Türkiyelilik ve Osmanlılık
2049 Okunma.
08 Ocak 2016
PERSONNA NON GRATTA
2017 Okunma.
03 Temmuz 2014
"TANRILAR VE KULLAR"
5514 Okunma.
21 Mart 2014
İNSAN-MEKÂN-ŞEHİR
4007 Okunma.
07 Şubat 2014
SİYASETİN AMACI VE SİYASETÇİYE
3088 Okunma.
31 Ocak 2014
KİM RÜYAMI GÖRECEK?
1932 Okunma.
03 Ocak 2014
YENİ YILA BİR GİRERKEN...
2192 Okunma.
Haber Yazılımı